Λειτουργική πρακτική.

ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ

ΤΙ ΚΑΝΟΥΜΕ ΟΤΑΝ ΜΠΑΙΝΟΥΜΕ ΣΤΟ ΝΑΟ

Όταν αποφασίζουμε να πάμε στον Ιερό Ναό πρέπει προκαταβολικά να πιστεύουμε ότι μπαίνουμε σε χώρο Ιερό, σε τόπο προσευχής και κατανύξεως, όπου βρίσκεται και κατοικεί αόρατα ο Θεός, Ο Βασιλεύς των Βασιλευόντων και ότι κάθε είσοδος μας σε Ναό μας προσθέτει αγιασμό και Θεία ευλογία.
Αυτό επιβάλλει να μπαίνουμε σιωπηλοί, το βάδισμά μας να γίνεται σεμνά και αθόρυβα, οι κινήσεις μας γενικά πρέπει να δειχνουν ευλάβεια και η διάθεσή μας να μαρτυρεί διάθεση για λήψη ευλογίας και θείας Χάριτος.

Άναμμα κεριού. Εισερχόμενοι στο Ναό κάνουμε το σταυρό μας με μικρή υπόκλιση. Κατευθυνόμαστε, (εάν θέλουμε), στο παγκάρι και παίρνουμε 1 η 2 κεριά. Το μαλακό και μαλασσόμενο του αγνού κεριού συμβολίζει το εύπλαστο της ψυχής μας που πρέπει να τη διακρίνει, για την αναμόρφωση της, η μετάνοια και η υπακοή στο Νόμο του Θεού. Και όπως το κερί λιώνει και φωτίζει συγχρόνως, έτσι και εμείς μέσα στο Ναό και ιδίως έξω από αυτόν πρέπει να «λιώνουμε», θυσιαζόμενοι υπέρ του πλησίον και να τον φωτίζουμε χάριν της αγάπης του Χριστού.
Η αμφίεση. Δεν εισερχόμαστε στους Ναούς με οποιαδήποτε αμφίεση, ή με την αμφίεση της ώρας εκείνης που βρεθήκαμε μπροστά στο Ναό. Η ακατάλληλη αμφίεση δεν δείχνει σεβασμό ούτε εκτίμηση, αλλά μάλλον περιφρόνηση.
Η θέση που θα σταθούμε. Μετά την προσκύνηση των Αγίων εικόνων, αθόρυβα, χωρίς να μιλάμε, χωρίς να χαιρετούμε ή πολύ χειρότερα, χωρίς ν’ ασπαζόμαστε τους γνωστούς που βλέπουμε μέσα στο Ναό, πηγαίνουμε και καταλαμβάνουμε μία θέση.
Αναχώρηση από το Ναό. Όταν πάμε να εκκλησιαστούμε, παραμένουμε στο Ναό μέχρι το τέλος της Θ. Λειτουργίας και παίρνουμε αντίδωρο από το χέρι του Ιερέα (ο οποίος προ ολίγου είχε πιάσει ολόκληρο το Σώμα του Χριστού) και συγχρόνως με αυτή την ενέργεια μας λαμβάνουμε και την ευλογία του Θεού και της Εκκλησίας. Δεν φεύγουμε από την Θ. Λειτουργία νωρίτερα από το «Δι’ ευχών…» διότι είναι προσβολή! Ο Χριστός να θυσιάζεται προσφέροντας μας το Σώμα και το Αίμα Του και εμείς, φεύγοντας νωρίτερα, να στρέφουμε τα νώτα μας, αδιαφορώντας. Μετά το «Δι’ ευχών…» και τη λήψη του αντιδώρου, σιωπηλοί βγαίνουμε από τον Ι. Ναό, χωρίς να αρχίζουμε μέσα στο Ναό τους χαιρετισμούς, ασπασμούς και συζητήσεις με τους γνωστούς και συγγενείς μας. Ο Ναός συνεχίζει να είναι Οίκος Θεού και μετά τις Ακολουθίες. Εμείς είμαστε οι καλεσμένοι και έχουμε υποχρέωση να σεβαστούμε τον Οίκο του Οικοδεσπότη.

ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΕΙΜΑΣΤΕ ΟΡΘΙΟΙ ΕΝΤΟΣ ΤΟΥ Ι. ΝΑΟΥ

1. Με την έναρξη της Θείας Λειτουργίας δηλαδή μετά τη Δοξολογία ακολουθεί το τροπάριο: «Σήμερον σωτηρία τω κόσμω γέγονεν…» ή το Απολυτίκιο του εορταζομένου Αγίου και ο Λειτουργός εκφωνεί: «Ευλογημένη η Βασιλεία…».
2. Όταν ψάλλεται κατά το Α’ Αντίφωνο το Εφύμνιο: «Ταις πρεσβείαις της Θεοτόκου, Σώτερ, σώσον ημάς» και κατά το Β’ Αντίφωνο το εφύμνιο: «Σώσον ημάς, Υιέ Θεού, ο αναστάς εκ νεκρών ( ο εν αγίοις θαυμαστός), ψάλλοντάς σοι Αλληλούια».
3. Κατά τη μικρή Είσοδο (περιφορά του Ευαγγελίου) και τα ακολουθούντα αυτή τροπάρια.
4. Όταν ψάλλεται ο Τρισάγιος ύμνος: Άγιος ο Θεός, Άγιος Ισχυρός, Άγιος Αθάνατος, ελέησον ημάς.
5. Κατά την ανάγνωση του Ευαγγελίου. Σύμφωνα με τ’ ανωτέρω από την έναρξη της Θ. Λειτουργίας μέχρι την ανάγνωση του Ευαγγελίου ο Λαός κανονικά κάθεται, (εάν θέλει και μπορεί), μόνο στα Ειρηνικά και στον Απόστολο.
6. Κατά το Χερουβικό ύμνο: «Οι τα Χερουβείμ μυστικώς εικονίζοντες…», κατά τη διάρκεια του οποίου ο Ιερέας θυμιάζει το Άγιο Βήμα, τις Δεσποτικές εικόνες και το Λαό.
7. Στην ακολουθούσα Μεγάλη Είσοδο (Κατεβαίνουμε και από το στασίδι μας).
8.Όταν ο Λειτουργός μετά τα Πληρωτικά μας ευλογεί, λέγοντας, το «Ειρήνη πάσι» και στην ακολουθούσα ομολογία «Πατέρα, Υιόν και Άγιον Πνεύμα…».
9. Όταν απαγγέλλεται το «Πιστεύω…».
10. Κατά την απαγγελία του «Πάτερ ήμών…» μέχρι το «Πρόσχωμεν. Τα άγια τοις αγίοις».
11. Από το «Μετά φόβου Θεού, πίστεως και αγάπης προσέλθετε», μέχρι τέλους της Θείας Λειτουργίας.

ΠΟΤΕ ΚΑΝΟΥΜΕ ΤΟ ΣΤΑΥΡΟ ΜΑΣ ΕΝΤΟΣ ΤΟΥ Ι. ΝΑΟΥ.

1. Στην αρχή κάθε ακολουθίας.
2. Σε κάθε Τριαδική εκφώνηση. Δηλαδή κάθε φορά που θα λέγεται ή θα ψάλλεται το: «Δόξα Πατρί και Υιώ και Αγίω Πνεύματι», ή όταν ακούγεται το «…του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος…» .
3. Σε κάθε εκφώνηση της Παναγίας: «της Παναγίας, αχράντου, υπερευλογημένης, ενδόξου, Δεσποίνης ημών Θεοτόκου και αειπαρθένου Μαρίας…» που υπάρχει στα Ειρηνικά, Πληρωτικά και Μικρές Συναπτές.
4. Στα απολυτίκια ή Τροπάρια, όταν και όπου ακούγεται το όνομα του Αγίου ή της Αγίας.
5. Στη Μικρή και Μεγάλη Είσοδο, όταν περνούν από μπροστά μας το Ευαγγέλιο και τα Τίμια Δώρα.
6. Στον Τρισάγιο ύμνο: «Άγιος ο Θεός, Άγιος Ισχυρός, Άγιος Αθάνατος, ελέησον ημάς».
7. Στο «Δεύτε προσκυνήσωμεν και προσπέσωμεν…» το οποίο επαναλαμβάνεται τρις. Μαζί με το σταυρό μας σ’ αυτήν την περίπτωση κάνουμε κάθε φορά και μία μικρή μετάνοια.
8. Στις απολύσεις των ακολουθιών.
9. Όταν προσκυνούμε τις άγιες εικόνες και τα άγια Λείψανα.
10. Πριν κοινωνήσουμε και μετά την Θεία Κοινωνία.
11. Όταν μπαίνουμε και όταν βγαίνουμε από τους Ιερούς Ναούς.

ΔΕΝ ΚΑΝΟΥΜΕ ΤΟ ΣΤΑΥΡΟ ΜΑΣ, όταν ο ιερέας μας θυμιάζει, ή όταν φιλάμε το χέρι ιερέα, ή όταν παίρνουμε αντίδωρο.

ΠΩΣ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΚΑΝΟΥΜΕ ΤΟ ΣΤΑΥΡΟ ΜΑΣ

Πώς κάνουμε το σταυρό μας.

Αρχικά ενώνουμε τα τρία πρώτα δάχτυλα του δεξιού χεριού, ομολογώντας έτσι την πίστη μας σ’ ένα Θεό, που είναι ταυτόχρονα και τρεις υποστάσεις, τρία πρόσωπα – ο Πατήρ, ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα -, ομοούσια, ενωμένα μεταξύ τους «αχωρίστως» και «αδιαιρέτως». Τα άλλα δύο δάχτυλα, που ακουμπούν στην παλάμη, συμβολίζουν τις δύο φύσεις, δύο θελήσεις και δύο ενέργειες του Κυρίου μας, τη θεία και την ανθρώπινη. Μ’ αυτό τον τρόπο κάνουμε μία συμβολική ομολογία της ορθοδόξου πίστεώς μας, που βάσεις και θεμέλιά της αποτελούν το τριαδολογικό και το χριστολογικό δόγμα.

Μετά φέρνουμε το χέρι στο μέτωπο, τη σωματική περιοχή της διανοητικής λειτουργίας, φανερώνοντας έτσι ότι αγαπούμε τον Θεό μ’ όλη τη διάνοιά μας, και ότι αφιερώνουμε σ’ Αυτόν όλες τις σκέψεις μας.

Το χέρι έρχεται κατόπιν στην κοιλιά. Έτσι δηλώνουμε συμβολικά ότι προσφέρουμε στον Κύριο όλες τις επιθυμίες μας και όλα τα συναισθήματά μας.
Τέλος, φέρνουμε το χέρι στους ώμους, πρώτα στο δεξιό και μετά στον αριστερό, ομολογώντας έτσι ότι και κάθε σωματική μας δραστηριότητα ανήκει σ’ Εκείνον.

ΠΩΣ ΕΝΕΡΓΟΥΜΕ ΕΝΤΟΣ ΤΟΥ ΝΑΟΥ ΣΤΙΣ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΠΕΡΙΣΤΑΣΕΙΣ

1. Όταν ο ιερέας μας θυμιάζει. Σ’ όλες αυτές τις περιπτώσεις όταν ό Χριστιανός θυμιάζεται δεν κάνει το σταυρό του, αλλά υπόκλιση, ευχαριστώντας διότι ο Ιερέας μετά το θυμιάτισμα των Αγίων Εικόνων, μας θυμιάζει και εμάς τιμητικά, ως εικόνες του Θεού.
2. ‘Όταν ο Ιερέας μας παραγγέλλει να κλίνουμε την κεφαλή. «Τας κεφαλάς ημών τω Κυρίω κλίνωμεν».Επειδή στην ευχή που ακολουθεί ο Ιερέας αναφέρεται και εύχεται γι’ αυτούς που «υπέκλιναν τας κεφαλάς» ή γι’ αυτούς που έκλιναν τον αυχένα της ψυχής και του σώματος γι’ αυτό με την προτροπή αυτή, σκύβουμε τα κεφάλια μας αναγνωρίζοντας τον Θεό ως Δεσπότη και Δημιουργό, αλλά και ως δούλοι ταπεινοί παρακαλούμε να μας ελεήσει «κατά την εκάστου ιδίαν χρείαν».
3. Όταν ο Ιερέας μας απευθύνει ευλογία (μας ευλογεί) «Ειρήνη πάσι» ή «Η χάρις του Κυρίου…» κ.λπ. Ευλογία είναι η διά λόγου παροχή χάριτος. Την απευθύνει συχνά ο Λειτουργός στο εκκλησίασμα. Όταν λοιπόν ο Ιερέας μας ευλογεί, το εκκλησίασμα, εάν κάθεται, εγείρεται εγκαίρως και υποκλίνεται ευχαριστώντας τον για το μεγάλο δώρο της ευλογίας που του προσφέρει ο Λειτουργός του Υψίστου. Διαφορετικά παρατηρείται χασμωδία, επειδή ομοιάζει με αδιαφορία ο Ιερέας να δίδει«δώρον» και δωρεές του Θεού και ο εκκλησιαζόμενος να μη τα δέχεται.

ΤΑ ΜΕΡΗ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ

Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΚΑΤΗΧΟΥΜΕΝΩΝ

• Έναρξη και Ειρηνικά. «Εν ειρήνη του Κυρίου δεηθώμεν…». Αιτήματα για ειρήνη, και διάφορα άλλα αιτήματα.
• Αντίφωνα, Συναπτές και Ευχές. «Ταις πρεσβείαις της Θεοτόκου…», «Σώσον ημάς Υιέ Θεού…», «Ο Μονογενής Υιός…». Δηλώνεται η ενεργή συμμετοχή των πιστών στα τελούμενα.
• Η μικρή Είσοδος. Συμβολίζει την είσοδο του Χριστού στη δημόσια ζωή και δράση.
• Ο Τρισάγιος Ύμνος. «Άγιος ο Θεός…». Συμβολίζει την παρουσία του Χριστού στη γη και τη συλλειτουργία Ουρανού και γης.
• Τα αναγνώσματα και το κήρυγμα. Το αποστολικό ανάγνωσμα είναι η μαρτυρία των Αποστόλων, που έγιναν αυτόπτες και αυτήκοοι του Λόγου. Το ευαγγελικό ανάγνωσμα μας ενώνει με τους μαθητές Του και με το πλήθος που έβλεπε το Χριστό να διδάσκει, να θαυματουργεί, να μεταμορφώνεται, να πάσχει, να ανασταίνεται.
• Η εκτενής δέηση και η δέηση για τους κατηχουμένους. Ζητούμε το έλεος του Χριστού, που ήρθε στον κόσμο,για εμάς αλλά και για τους πιστούς παντού στον κόσμο που ακόμη δεν βαπτίστηκαν αλλά κατηχούνται.

Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΠΙΣΤΩΝ

• Η μεγάλη Είσοδος. Η ανάβαση του Χριστού στο Γολγοθά για τη θυσία και απόθεση των Τιμίων Δώρων στην Αγία Τράπεζα που είναι αυτή τη στιγμή και ο τάφος του Χριστού. Μετά την απόθεση των Τιμίων Δώρων, ο ιερέας λέει τροπάρια σχετικά με την ταφή του Κυρίου.
• Ασπασμός και Ομολογία της πίστης. Σε λίγο θα ακολουθήσει το μυστήριο των μυστηρίων, η μεταβολή του οίνου και του άρτου σε Σώμα και Αίμα Χριστού. Χωρίς έμπρακτη αγάπη και σωστή πίστη δεν υπάρχει μυστήριο.
• Η Αγία Αναφορά. Ο καθαγιασμός των Τιμίων Δώρων και η προσφορά της θυσίας στο άγιο και υπερουράνιο και νοερό θυσιαστήριο. Εδώ ο πιστός μετέχει και ο ίδιος στο Μυστικό Δείπνο.
• Η Θεία Κοινωνία. Συμμετέχουμε στην Ανάσταση. Ο ιερέας αφού μεταλάβει, απαγγέλει αναστάσιμα τροπάρια. Η μεταφορά των Τιμίων Δώρων από την Αγία Τράπεζα στην πρόθεση λέγοντας «Πάντοτε νυν και αεί…», είναι η Ανάληψη του Χριστού. Το «είδομεν το φως το αληθινόν…» είναι η μετοχή μας στην Πεντηκοστή.
• Ευχαριστία και απόλυση.

Πηγές: Λατρευτικό εγχειρίδιο, πρωτοπ. Γ. Κουγιουμτζόγλου, Λειτουργική, Δ. Τσάμη, Θεολογία,λατρεία και ζωή της Εκκλησίας, Κιρμίζη Α., Λιαλιαμπη Π., Χριστοφορίδη Β.